Kable ognioodporne do systemów podtrzymania funkcji – NHXH vs HDGs i wymagania E30/E60/E90

W budynkach użyteczności publicznej, obiektach przemysłowych oraz wszędzie tam, gdzie bezpieczeństwo ludzi jest priorytetem, systemy podtrzymania funkcji w warunkach pożaru odgrywają absolutnie kluczową rolę. Instalacje zasilające oświetlenie ewakuacyjne, systemy oddymiania, pompy pożarowe, dźwigi ewakuacyjne czy centrale sygnalizacji pożarowej muszą działać niezawodnie nawet wtedy, gdy temperatura otoczenia gwałtownie wzrasta. Sercem tych systemów są odpowiednio dobrane kable ognioodporne.

Dlaczego kable ognioodporne są tak ważne?

Podczas pożaru zwykłe kable elektryczne tracą swoje właściwości izolacyjne już w ciągu kilku minut od zetknięcia z ogniem. Materiały izolacyjne topią się, przewody zwarcie się ze sobą lub ulegają przerwaniu, co skutkuje odcięciem zasilania urządzeń ratujących życie dokładnie wtedy, gdy są one najbardziej potrzebne. Kable ognioodporne zostały zaprojektowane tak, aby zachować ciągłość obwodu elektrycznego przez określony czas nawet w warunkach bezpośredniego działania płomieni.

Prawidłowy dobór kabli ognioodpornych musi uwzględniać:

• Czas, przez który kabel musi zachować funkcjonalność (E30, E60, E90)
• Klasę odporności ogniowej wymaganą przez projekt budowlany
• Warunki środowiskowe instalacji (temperatura, wilgotność, narażenie na środki chemiczne)
• Wymagania dotyczące emisji dymów i halogenów
• Normowe wymagania dotyczące sposobu układania kabli

Klasyfikacja ognioodporności – co oznaczają oznaczenia E30, E60 i E90?

System klasyfikacji odporności ogniowej kabli opiera się na normie IEC 60331 oraz europejskich normach serii EN 50200 i ETSI. W Polsce obowiązuje również norma PN-HD 604 oraz wymagania rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki.

Oznaczenia literowo-cyfrowe mówią nam o czasie podtrzymania funkcji elektrycznej w minutach:

• E30 – kabel zachowuje ciągłość obwodu przez minimum 30 minut w warunkach pożaru. Stosowany dla mniej krytycznych obwodów lub tam, gdzie czas ewakuacji jest krótki.
• E60 – gwarantuje podtrzymanie funkcji przez 60 minut. To najczęściej stosowana klasa w typowych instalacjach bezpieczeństwa budynków mieszkalnych i biurowych.
• E90 – zapewnia działanie przez 90 minut. Wymagana dla krytycznych instalacji w budynkach wysokich, halach widowiskowych, szpitalach, tunelach oraz wszędzie tam, gdzie ewakuacja jest utrudniona lub gdzie prowadzone są działania ratownicze przez długi czas.

Warto zaznaczyć, że badanie ognioodporności kabli przeprowadza się zgodnie z normą EN 50200 (dla kabli o małych przekrojach) lub IEC 60331-21/23/25. Kabel poddawany jest działaniu płomienia o określonej temperaturze (zazwyczaj 750–850°C), a następnie sprawdzana jest ciągłość obwodu. Pełne klasyfikowanie systemu kablowego z uwzględnieniem sposobu montażu (korytka, mocowania) odbywa się według normy EN 50399 lub krajowych przepisów.

W Polsce systemowe badania kabli ognioodpornych wraz z ich mocowaniami przeprowadza się zgodnie z wymaganiami CNBOP-PIB (Centrum Naukowo-Badawczego Ochrony Przeciwpożarowej), które wydaje stosowne aprobaty techniczne i certyfikaty.

Kable NHXH – bezhalogenowa ochrona w warunkach pożaru

Kable oznaczone symbolem NHXH to bezhalogenowe kable energetyczne przeznaczone do instalacji stałych, zaprojektowane z myślą o podtrzymaniu funkcji w warunkach pożaru. Nazwa pochodzi z normy harmonizacyjnej HD 604:

• N – kabel zgodny z normami VDE (normami niemieckimi, powszechnie uznanymi w Europie)
• H – bezhalogenowy (halogen free)
• X – specjalna izolacja (mieszanka XLPE lub podobna)
• H – bezhalogenowa powłoka zewnętrzna

Kable NHXH są dostępne w wersjach FE 180/E30, FE 180/E60 oraz FE 180/E90, gdzie FE 180 oznacza zdolność do funkcjonowania przez 180 minut w temperaturze 830°C – to jednak dotyczy rdzenia kabla, natomiast oznaczenia E30/E60/E90 odnoszą się do certyfikowanego systemu mocowania.

Główne zalety kabli NHXH:

• Brak halogenów – podczas spalania nie wydzielają toksycznych gazów (chlorowodoru HCl), co ogranicza zatrucia i korozję sprzętu
• Niska emisja dymów – zapewnia lepszą widoczność podczas ewakuacji
• Wysoka odporność na rozprzestrzenianie ognia
• Szeroki zakres przekrojów – od 1,5 mm² do 240 mm² i więcej
• Możliwość stosowania w suchych i wilgotnych wnętrzach
• Dostępność w wykonaniach jedno- i wielożyłowych

Typowe zastosowania kabli NHXH obejmują zasilanie central pożarowych, pompy pożarowe, klapy przeciwpożarowe, dźwigi ewakuacyjne, agregaty prądotwórcze oraz instalacje oddymiania.

Kable HDGs – ognioodporność w wersji opancerzonej

Kable typu HDGs (znane również jako HTKSH lub pod innymi oznaczeniami handlowymi zależnymi od producenta) to ognioodporne kable sygnalizacyjne i sterownicze, stosowane przede wszystkim w systemach alarmowych, sygnalizacji pożarowej, systemach kontroli dostępu oraz instalacjach CCTV w obiektach wymagających podtrzymania funkcji.

Kable HDGs charakteryzują się zazwyczaj:

• Izolacją wykonaną z materiałów mineralnych lub specjalnych kompozytów bezhalogenowych odpornych na wysokie temperatury
• Ekranowaniem elektromagnetycznym (folia lub oplot miedziany) – co jest kluczowe dla instalacji sygnalizacyjnych
• Powłoką zewnętrzną z bezhalogenowego polimeru odpornego na ogień
• Klasyfikacją ognioodporności E30, E60 lub E90 w systemie z odpowiednimi mocowaniami

Zastosowania kabli HDGs:

• Linie dozorowe central sygnalizacji pożarowej (CSP)
• Instalacje dźwiękowych systemów ostrzegawczych (DSO)
• Systemy oddymiania – obwody sterujące siłownikami klap
• Instalacje kontroli dostępu w strefach pożarowych
• Systemy telewizji użytkowej (CCTV) w obiektach użyteczności publicznej

NHXH vs HDGs – kluczowe różnice

Wymagania systemowe – kabel to nie wszystko

Jednym z najczęstszych błędów popełnianych podczas projektowania instalacji ognioodpornych jest przekonanie, że sam kabel z odpowiednim oznaczeniem E30/E60/E90 gwarantuje spełnienie wymagań. Tymczasem ognioodporność instalacji jest własnością całego systemu, a nie jedynie kabla.

Kompletny system ognioodporny składa się z:

• Kabla z odpowiednią klasyfikacją ognioodporności
• Uchwytów i mocowań – muszą być certyfikowane razem z kablem i zachowywać swoje właściwości mechaniczne przez wymagany czas
• Tras kablowych – korytka, drabinki kablowe lub rury instalacyjne muszą być odpowiednio dobrane
• Odległości między mocowaniami – określonych w dokumentacji systemu (zazwyczaj co 30–50 cm w przypadku E90)
• Przepustów i uszczelnień – przejścia przez przegrody pożarowe muszą być uszczelnione atestowanymi masami lub opaskami pęczniejącymi

Projektant i wykonawca instalacji muszą bezwzględnie przestrzegać wytycznych producenta systemu oraz wymagań zawartych w certyfikacie CNBOP-PIB lub równoważnym dokumencie potwierdzającym klasyfikację systemu.

Przepisy i normy regulujące stosowanie kabli ognioodpornych w Polsce

Stosowanie kabli ognioodpornych w Polsce regulowane jest przez szereg aktów prawnych i norm:

• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (z późniejszymi zmianami)
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków
• PN-HD 604 – norma dotycząca kabli bezhalogenowych ognioodpornych
• EN 50200 – metoda badania odporności ogniowej kabli o małych przekrojach
• IEC 60331 – seria norm dotyczących prób ognioodporności kabli
• Wymagania CNBOP-PIB dla systemów kablowych stosowanych w ochronie przeciwpożarowej

Praktyczne wskazówki przy doborze i montażu

Aby instalacja ognioodporna spełniła swoje zadanie, warto pamiętać o kilku praktycznych kwestiach:

1. Zawsze sprawdzaj certyfikat systemu – nie kupuj kabla i mocowań od różnych producentów bez upewnienia się, że tworzą certyfikowany system.
2. Stosuj właściwe narzędzia montażowe – uszkodzenie izolacji podczas montażu może drastycznie obniżyć odporność ogniową.
3. Zachowuj wymagane odległości między mocowaniami – każde odstępstwo od wytycznych producenta może unieważnić gwarancję i certyfikat systemu.
4. Dokumentuj instalację – prowadź dokładną dokumentację powykonawczą ze wskazaniem zastosowanych materiałów, ich numerów seryjnych i certyfikatów.
5. Szkol ekipy montażowe – montaż systemów ognioodpornych wymaga znajomości specyfiki materiałów i przepisów.

Podsumowanie

Kable ognioodporne NHXH i HDGs to dwa fundamentalne typy przewodów stosowanych w systemach podtrzymania funkcji elektrycznych w warunkach pożaru. Pierwszy typ – energetyczny – zapewnia zasilanie urządzeń wykonawczych, drugi – sygnalizacyjny i sterowniczy – gwarantuje przesyłanie sygnałów sterujących i alarmowych. Obydwa muszą spełniać wymagania klasyfikacyjne E30, E60 lub E90, które określają czas ich działania w warunkach pożaru.

Pamiętajmy jednak, że sama jakość kabla nie wystarczy – tylko kompletny, certyfikowany system montażowy, wykonany zgodnie z dokumentacją producenta i obowiązującymi przepisami, zapewni rzeczywistą ochronę i spełni wymagania prawne. Inwestycja w prawidłowo dobrane i zainstalowane kable ognioodporne to inwestycja w bezpieczeństwo ludzkiego życia.